ดร.รุ่งเรือง พัฒนากุล
การประเมินคุณภาพผลิตผลทางการเกษตรเป็นขั้นตอนสำคัญที่ส่งผลต่อการจัดเกรด การกำหนดราคารับซื้อ และการควบคุมคุณภาพวัตถุดิบก่อนเข้าสู่กระบวนการแปรรูป โดยเฉพาะผลิตผลที่มีสีเป็นหนึ่งในตัวบ่งชี้คุณภาพ เช่น ผลกาแฟเชอร์รี่และผลไม้ชนิดต่าง ๆ ปัจจุบันการประเมินลักษณะภายนอกและสีของผลผลิตยังอาศัยการตรวจสอบด้วยสายตาของผู้ปฏิบัติงานเป็นหลัก ซึ่งอาจมีความแตกต่างกันตามประสบการณ์ของผู้ตรวจ สภาพแสง และวิธีการสุ่มตัวอย่าง ส่งผลให้การประเมินคุณภาพขาดความสม่ำเสมอ และอาจเกิดข้อจำกัดในการตรวจสอบย้อนกลับ
จากการแลกเปลี่ยนข้อมูลกับผู้ประกอบการด้านกาแฟ พบว่าการประเมินสีของผลกาแฟเชอร์รี่มีความสำคัญต่อการจัดระดับคุณภาพและการรับซื้อผลผลิตจากเกษตรกร เนื่องจากผลกาแฟที่มีระดับความสุกแตกต่างกันอาจส่งผลต่อคุณภาพวัตถุดิบและกระบวนการแปรรูป ผู้ประกอบการจึงมีความต้องการเครื่องมือที่ช่วยให้การประเมินมีความสม่ำเสมอ สามารถแสดงผลเชิงปริมาณ และมีข้อมูลประกอบการตัดสินใจที่ตรวจสอบย้อนหลังได้ เพื่อเพิ่มความโปร่งใสและสร้างความเข้าใจร่วมกันระหว่างผู้รับซื้อกับเกษตรกร
เพื่อตอบโจทย์ดังกล่าว ส่วนงานวิจัยอิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ ดิจิตอลและปัญญาประดิษฐ์ สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน (องค์การมหาชน) ได้พัฒนาโปรแกรมต้นแบบโดยประยุกต์ใช้เทคโนโลยีประมวลผลภาพดิจิทัลร่วมกับปัญญาประดิษฐ์ (AI) สำหรับแยกบริเวณวัตถุออกจากพื้นหลังและวิเคราะห์องค์ประกอบสีของพื้นผิวผลิตผลทางการเกษตรจากภาพถ่าย โดยใช้ผลกาแฟเชอร์รี่เป็นกรณีศึกษาเบื้องต้น โปรแกรมสามารถแสดงบริเวณที่ตรวจวิเคราะห์ พร้อมคำนวณและนำเสนอสัดส่วนพื้นที่สีที่มองเห็นในรูปแบบกราฟ ทำให้สามารถเปรียบเทียบลักษณะสีระหว่างตัวอย่างผ่านข้อมูลเชิงปริมาณ แทนการประเมินด้วยสายตาเพียงอย่างเดียว
เทคโนโลยีดังกล่าวมีศักยภาพในการต่อยอดเพื่อสนับสนุนการตรวจสอบคุณภาพวัตถุดิบ การประเมินความสม่ำเสมอของผลผลิตแต่ละล็อต และการจัดเก็บข้อมูลเพื่อการตรวจสอบย้อนหลัง รวมถึงสามารถศึกษาความเป็นไปได้ในการประยุกต์ใช้กับผลิตผลทางการเกษตรชนิดอื่นที่มีสีเป็นองค์ประกอบสำคัญในการประเมินคุณภาพ ทั้งนี้ สถาบันฯ มีความสนใจในการแลกเปลี่ยนโจทย์วิจัยและพัฒนาความร่วมมือกับผู้ประกอบการ วิสาหกิจชุมชน และหน่วยงานภาคเกษตรและอุตสาหกรรมอาหาร เพื่อร่วมศึกษาการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีประมวลผลภาพและ AI ในการยกระดับการตรวจประเมินคุณภาพผลิตผลทางการเกษตรให้มีประสิทธิภาพและตอบโจทย์การใช้งานจริงมากยิ่งขึ้น
