สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน (องค์การมหาชน)

font size:

Social:

ความเป็นมาของโครงการ

จาก 30 ปีที่พัฒนาและให้บริการแสงซินโครตรอนที่จังหวัดนครราชสีมา สู่ความพร้อมและอนาคตใหม่ของประเทศไทย
กับเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนรุ่นที่ 4 ระดับพลังงาน 3 GeV

การเดินทางของโครงการ 3 GeV

The 3 GeV Project Journey

จาก 30 ปีที่พัฒนาและให้บริการแสงซินโครตรอนที่จังหวัดนครราชสีมา สู่ความพร้อมและอนาคตใหม่ของประเทศไทย กับเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนรุ่นที่ 4 ระดับพลังงาน 3 GeV

ตั้งแต่การจัดตั้ง “ศูนย์ปฏิบัติการวิจัยเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนแห่งชาติ” ตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อ พ.ศ. 2539 โดยได้รับบริจาคเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนจากบริษัท SORTEC Corporation ประเทศญี่ปุ่น ซึ่งเดิมออกแบบเพื่องาน X-ray lithography ด้วยระดับพลังงานอิเล็กตรอน 1.0 GeV สู่การยกระดับพลังงานอิเล็กตรอนในวงกักเก็บอิเล็กตรอนและเครื่องเร่งอนุภาคแนววงกลมขึ้นเป็น 1.2 GeV เพื่อการให้บริการแสงซินโครตรอนแห่งแรกในประเทศไทย ซึ่งได้สร้างกำลังคนและองค์ความรู้ทางด้านวิทยาศาสตร์และวิศวกรรมของซินโครตรอนและการใช้ประโยชน์ พร้อมสู่การสร้างเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนเครื่องใหม่ด้วยตนเอง

30 ปีประสบการณ์ซินโครตรอน · Years of experience
1.2 → 3 GeVก้าวสู่รุ่นที่ 4 · 4th generation
7 สถานีสถานีทดลองเริ่มต้น · Initial beamlines
พ.ศ. 2577เป้าหมายเปิดให้บริการ · Target operation

เส้นทางที่ผ่านมา

Milestones

  1. พ.ศ.2560
    ริเริ่มโครงการ 3 GeV

    ริเริ่มโครงการ 3 GeV

    คณะรัฐมนตรี ให้กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โดยสถาบันฯ จัดทำรายละเอียดโครงการ เพื่อประกอบการขอรับจัดสรรงบประมาณตามขั้นตอน

  2. พ.ศ.2562
    ภาพจำลองโครงการเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน 3 GeV ในพื้นที่ EECi

    คณะรัฐมนตรีเห็นชอบการขอรับจัดสรรงบประมาณ

    คณะรัฐมนตรี เห็นชอบในหลักการยื่นคำของบประมาณ โดยให้เสนอคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติพิจารณาตามมติคณะรัฐมนตรีและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง โดยจะดำเนินโครงการในพื้นที่ EECi จังหวัดระยอง

  3. พ.ศ.2562
    สภาพัฒน์เห็นชอบโครงการ

    สภาพัฒน์เห็นชอบโครงการ

    สภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ เห็นชอบรายละเอียดโครงการและให้เสนอคณะรัฐมนตรีต่อไป

  4. พ.ศ.2563
    แผนผังเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน 3 GeV

    คณะรัฐมนตรีเห็นชอบโครงการ

    คณะรัฐมนตรีเห็นชอบโครงการ และให้เสนอคำของบประมาณรายปีตามขั้นตอนต่อไป

  5. พ.ศ.2564
    แผนผังเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน 3 GeV ฉบับทบทวน

    ทบทวนรายละเอียดโครงการ

    เนื่องจากสถานการณ์การคลังของประเทศจากการแพร่ระบาดของโควิด-19 ทำให้คณะรัฐมนตรีมีมติให้โครงการฯ ใช้เงินกู้เพื่อพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม จึงได้มีการทบทวนองค์ประกอบของโครงการ รวมถึงการออกแบบเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน ให้สามารถพัฒนาเทคโนโลยีและกระบวนการผลิตอุปกรณ์ของเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน และถ่ายทอดสู่ภาคอุตสาหกรรมเพื่อสร้างผลกระทบทางเศรษฐกิจได้ทันทีที่ดำเนินโครงการ ไม่ใช่เพียงแต่ประโยชน์จากการใช้แสงซินโครตรอนเมื่อสามารถเปิดให้บริการแสงซินโครตรอนได้

  6. พ.ศ.2565
    รัฐมนตรี อว. หารือกับรัฐมนตรี MEXT ประเทศญี่ปุ่น

    สร้างความร่วมมือกับญี่ปุ่น

    รัฐมนตรี อว. (เอนก เหล่าธรรมทัศน์) เข้าหารือกับ รมว. MEXT (Keiko NAGAOKA) เพื่อพัฒนาความสัมพันธ์ในฐานะหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์ รวมถึงการแลกเปลี่ยนบุคลากรและการพัฒนาองค์ความรู้ เพื่อสนับสนุนการจัดสร้างเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนระดับพลังงาน 3 GeV ให้สามารถบรรลุเป้าหมายในการออกแบบและผลิตชิ้นส่วนภายในประเทศให้ได้มากที่สุด

  7. พ.ศ.2567
    ต้นแบบแม่เหล็กไฟฟ้าสำหรับเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน

    ผลิตต้นแบบแม่เหล็กชนิดต่าง ๆ สำเร็จ

    สถาบันฯ ได้ออกแบบและปรับปรุงแบบของแม่เหล็กไฟฟ้าทั้งแม่เหล็กในวงกักเก็บอิเล็กตรอน 5 ชนิด และแม่เหล็กในเครื่องเร่งอนุภาคแนววงกลม 4 ชนิด และถ่ายทอดองค์ความรู้ในการผลิตแก่ภาคเอกชนเพื่อผลิตแม่เหล็กไฟฟ้าต่าง ๆ สำหรับการวัดทดสอบคุณสมบัติและควบคุมคุณภาพต่อไป

  8. พ.ศ.2567
    สภาพัฒน์เห็นชอบการทบทวนรายละเอียดโครงการ

    สภาพัฒน์เห็นชอบการทบทวนรายละเอียดโครงการ

    สภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติเห็นชอบรายละเอียดโครงการฉบับใหม่

  9. พ.ศ.2568
    ระบบวัดสนามแม่เหล็ก

    พัฒนาระบบวัดสนามแม่เหล็กสำเร็จ

    สถาบันฯ พัฒนาระบบวัดสนามแม่เหล็ก ทั้งแบบ Hall Probe และแบบ Stretched-wire สำเร็จ ทำให้สามารถพัฒนากระบวนการผลิตและปรับปรุงแม่เหล็กไฟฟ้าที่ผลิตได้อย่างมีประสิทธิภาพ

  10. พ.ศ.2568
    การขึ้นรูปอะลูมิเนียมความละเอียดสูงร่วมกับภาคเอกชน

    พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานสำหรับการขึ้นรูปอะลูมิเนียม

    สถาบันฯ ร่วมกับภาคเอกชนพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานสำหรับการขึ้นรูปอะลูมิเนียมความละเอียดสูง ในสภาวะปราศจากความชื้นและน้ำมัน เพื่อไม่ให้มีการดูดซับความชื้นหรือน้ำมันในเนื้ออะลูมิเนียม ซึ่งจะเกิดการคายตัวออกมาในสภาวะสุญญากาศ และเป็นอุปสรรคในการสร้างสภาวะสุญญากาศยิ่งยวดสำหรับวงกักเก็บอิเล็กตรอน

  11. พ.ศ.2568
    การเชื่อมอะลูมิเนียมความแม่นยำสูง

    พัฒนาทักษะการเชื่อมอะลูมิเนียมความแม่นยำสูง

    สถาบันฯ พัฒนาฝีมือและทักษะการเชื่อมอะลูมิเนียมที่ต้องอาศัยความแม่นยำสูง เนื่องจากเป็นองค์ประกอบสำคัญของการผลิตท่อสุญญากาศของวงกักเก็บอิเล็กตรอนที่ใช้อะลูมิเนียมเป็นวัสดุหลัก

  12. พ.ศ.2568
    ประชุมรับฟังความคิดเห็น EIA ครั้งที่ 1

    ประชุมรับฟังความคิดเห็น EIA ครั้งที่ 1

    สถาบันฯ จัดประชุมรับฟังข้อห่วงใยและข้อกังวลจากผู้มีส่วนได้เสียรอบพื้นที่โครงการฯ เพื่อจัดทำมาตรการป้องกัน ควบคุมและลดผลกระทบจากการก่อสร้างและการเปิดให้บริการ พร้อมทั้งยืนยันความปลอดภัยของเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน และการใช้ประโยชน์จากแสงซินโครตรอน โดยเฉพาะในด้านการเกษตรและผลิตภัณฑ์ในชีวิตประจำวัน

  13. พ.ศ.2568
    พิธีเปิดอาคารวิทยนวัตกรรม (Pilot Plant)

    สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้าฯ เสด็จพระราชดำเนินเปิดอาคารวิทยนวัตกรรม (Pilot Plant)

    สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินเปิดอาคารวิทยนวัตกรรม (Pilot Plant) ซึ่งเป็นห้องปฏิบัติการในการพัฒนาและทดสอบต้นแบบอุปกรณ์ของระบบต่าง ๆ ในเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนระดับพลังงาน 3 GeV

  14. พ.ศ.2568
    ห้องปฏิบัติการระบบสุญญากาศระดับสูงยิ่งยวด

    พัฒนาห้องปฏิบัติการระบบสุญญากาศระดับสูงยิ่งยวด (Ultra High Vacuum)

    สถาบันฯ พัฒนาห้องปฏิบัติการระบบสุญญากาศระดับสูงยิ่งยวด (Ultra High Vacuum) สำหรับการทำความสะอาดและเชื่อมต่อชิ้นส่วนอะลูมิเนียมทั้งการเชื่อมมือและการเชื่อมอัตโนมัติ เช่น การเชื่อมท่อสุญญากาศชิ้นบนกับท่อสุญญากาศชิ้นล่างเข้าด้วยกัน ภายในห้องปฏิบัติการที่มีความสะอาดสูง

  15. พ.ศ.2568
    ประชุมรับฟังความคิดเห็น EIA ครั้งที่ 2

    ประชุมรับฟังความคิดเห็น EIA ครั้งที่ 2

    สถาบันฯ ชี้แจงมาตรการป้องกัน ควบคุมและลดผลกระทบจากการก่อสร้างและการเปิดให้บริการ เพื่อรับฟังความคิดเห็นจากผู้มีส่วนได้เสียก่อนดำเนินโครงการ

  16. พ.ศ.2568
    ภาพจำลองโครงการเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน 3 GeV

    ครม. อนุมัติดำเนินโครงการ และทำความตกลงด้านงบประมาณ

    คณะรัฐมนตรีอนุมัติให้ อว. โดยสถาบันฯ ดำเนินโครงการ และให้กระทรวงการคลังทำความตกลงกับแหล่งงบประมาณตามวงเงินที่เสนอ

  17. พ.ศ.2569
    การประกอบครึ่งเซลล์ของวงกักเก็บอิเล็กตรอน

    ประกอบครึ่งเซลล์ของวงกักเก็บอิเล็กตรอนสำเร็จ

    สถาบันฯ ดำเนินการประกอบครึ่งเซลล์ของวงกักเก็บอิเล็กตรอน ประกอบด้วยฐานปรับพิกัดตำแหน่งแม่เหล็ก (Girder) แม่เหล็กไฟฟ้า และระบบสาธารณูปโภคของแม่เหล็กไฟฟ้า โดยเป็นการประกอบที่อาศัยโครงข่ายพิกัดความแม่นยำสูง (Alignment network) ในการจัดวาง เพื่อจัดทำมาตรฐานการประกอบติดตั้งจริงต่อไป

ก้าวต่อไป

The Road Ahead

  1. พ.ศ.2569/70
    เริ่มดำเนินโครงการ

    เริ่มโครงการ

    เมื่อกระทรวงการคลังสามารถทำความตกลงกับแหล่งงบประมาณได้อย่างครบถ้วน สถาบันฯ จะเริ่มดำเนินโครงการโดยเริ่มต้นจากการจัดจ้างที่ปรึกษาบริหารจัดการโครงการเพื่อสนับสนุนการบริหารจัดการโครงการและสัญญาจัดซื้อจัดจ้างต่าง ๆ

  2. พ.ศ.2571–74
    ภาพจำลองอาคารเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน 3 GeV

    ก่อสร้างอาคารและผลิตชิ้นส่วน

    ดำเนินการก่อสร้างอาคารปฏิบัติการต่าง ๆ เช่น อาคารเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน อาคารปฏิบัติการด้านวิศวกรรม อาคารระบบสาธารณูปโภค อาคารประกอบและเก็บรักษาอุปกรณ์เครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน รวมถึงสั่งผลิตชิ้นส่วนต่าง ๆ ทั้งในและต่างประเทศ ตลอดจนทดสอบคุณภาพของชิ้นส่วนอุปกรณ์ที่ผลิต

  3. พ.ศ.2574–77
    อุโมงค์เครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน

    ประกอบ ติดตั้งและทดสอบระบบ

    สถาบันฯ ดำเนินการประกอบ ติดตั้งและทดสอบ เครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนและระบบลำเลียงแสงตามขั้นตอน รวมถึงประกอบสร้างห้องปฏิบัติการและสถานีทดลองเพื่อรองรับการให้บริการแสงซินโครตรอน

  4. พ.ศ.2577
    ภาพจำลองอาคารเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน 3 GeV

    เปิดให้บริการ

    โครงการมีเป้าหมายในการเปิดให้บริการแสงซินโครตรอนจากเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนระดับพลังงาน 3 GeV ด้วยระบบลำเลียงแสงและสถานีทดลองเริ่มต้น จำนวน 7 สถานี