ความเป็นมาของโครงการ
จาก 30 ปีที่พัฒนาและให้บริการแสงซินโครตรอนที่จังหวัดนครราชสีมา สู่ความพร้อมและอนาคตใหม่ของประเทศไทย
กับเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนรุ่นที่ 4 ระดับพลังงาน 3 GeV
การเดินทางของโครงการ 3 GeV
The 3 GeV Project Journey
จาก 30 ปีที่พัฒนาและให้บริการแสงซินโครตรอนที่จังหวัดนครราชสีมา สู่ความพร้อมและอนาคตใหม่ของประเทศไทย กับเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนรุ่นที่ 4 ระดับพลังงาน 3 GeV
ตั้งแต่การจัดตั้ง “ศูนย์ปฏิบัติการวิจัยเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนแห่งชาติ” ตามมติคณะรัฐมนตรีเมื่อ พ.ศ. 2539 โดยได้รับบริจาคเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนจากบริษัท SORTEC Corporation ประเทศญี่ปุ่น ซึ่งเดิมออกแบบเพื่องาน X-ray lithography ด้วยระดับพลังงานอิเล็กตรอน 1.0 GeV สู่การยกระดับพลังงานอิเล็กตรอนในวงกักเก็บอิเล็กตรอนและเครื่องเร่งอนุภาคแนววงกลมขึ้นเป็น 1.2 GeV เพื่อการให้บริการแสงซินโครตรอนแห่งแรกในประเทศไทย ซึ่งได้สร้างกำลังคนและองค์ความรู้ทางด้านวิทยาศาสตร์และวิศวกรรมของซินโครตรอนและการใช้ประโยชน์ พร้อมสู่การสร้างเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนเครื่องใหม่ด้วยตนเอง
เส้นทางที่ผ่านมา
Milestones
-
พ.ศ.2560

ริเริ่มโครงการ 3 GeV
คณะรัฐมนตรี ให้กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โดยสถาบันฯ จัดทำรายละเอียดโครงการ เพื่อประกอบการขอรับจัดสรรงบประมาณตามขั้นตอน
-
พ.ศ.2562

คณะรัฐมนตรีเห็นชอบการขอรับจัดสรรงบประมาณ
คณะรัฐมนตรี เห็นชอบในหลักการยื่นคำของบประมาณ โดยให้เสนอคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติพิจารณาตามมติคณะรัฐมนตรีและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง โดยจะดำเนินโครงการในพื้นที่ EECi จังหวัดระยอง
-
พ.ศ.2562

สภาพัฒน์เห็นชอบโครงการ
สภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ เห็นชอบรายละเอียดโครงการและให้เสนอคณะรัฐมนตรีต่อไป
-
พ.ศ.2563

คณะรัฐมนตรีเห็นชอบโครงการ
คณะรัฐมนตรีเห็นชอบโครงการ และให้เสนอคำของบประมาณรายปีตามขั้นตอนต่อไป
-
พ.ศ.2564

ทบทวนรายละเอียดโครงการ
เนื่องจากสถานการณ์การคลังของประเทศจากการแพร่ระบาดของโควิด-19 ทำให้คณะรัฐมนตรีมีมติให้โครงการฯ ใช้เงินกู้เพื่อพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม จึงได้มีการทบทวนองค์ประกอบของโครงการ รวมถึงการออกแบบเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน ให้สามารถพัฒนาเทคโนโลยีและกระบวนการผลิตอุปกรณ์ของเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน และถ่ายทอดสู่ภาคอุตสาหกรรมเพื่อสร้างผลกระทบทางเศรษฐกิจได้ทันทีที่ดำเนินโครงการ ไม่ใช่เพียงแต่ประโยชน์จากการใช้แสงซินโครตรอนเมื่อสามารถเปิดให้บริการแสงซินโครตรอนได้
-
พ.ศ.2565

สร้างความร่วมมือกับญี่ปุ่น
รัฐมนตรี อว. (เอนก เหล่าธรรมทัศน์) เข้าหารือกับ รมว. MEXT (Keiko NAGAOKA) เพื่อพัฒนาความสัมพันธ์ในฐานะหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์ รวมถึงการแลกเปลี่ยนบุคลากรและการพัฒนาองค์ความรู้ เพื่อสนับสนุนการจัดสร้างเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนระดับพลังงาน 3 GeV ให้สามารถบรรลุเป้าหมายในการออกแบบและผลิตชิ้นส่วนภายในประเทศให้ได้มากที่สุด
-
พ.ศ.2567

ผลิตต้นแบบแม่เหล็กชนิดต่าง ๆ สำเร็จ
สถาบันฯ ได้ออกแบบและปรับปรุงแบบของแม่เหล็กไฟฟ้าทั้งแม่เหล็กในวงกักเก็บอิเล็กตรอน 5 ชนิด และแม่เหล็กในเครื่องเร่งอนุภาคแนววงกลม 4 ชนิด และถ่ายทอดองค์ความรู้ในการผลิตแก่ภาคเอกชนเพื่อผลิตแม่เหล็กไฟฟ้าต่าง ๆ สำหรับการวัดทดสอบคุณสมบัติและควบคุมคุณภาพต่อไป
-
พ.ศ.2567

สภาพัฒน์เห็นชอบการทบทวนรายละเอียดโครงการ
สภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติเห็นชอบรายละเอียดโครงการฉบับใหม่
-
พ.ศ.2568

พัฒนาระบบวัดสนามแม่เหล็กสำเร็จ
สถาบันฯ พัฒนาระบบวัดสนามแม่เหล็ก ทั้งแบบ Hall Probe และแบบ Stretched-wire สำเร็จ ทำให้สามารถพัฒนากระบวนการผลิตและปรับปรุงแม่เหล็กไฟฟ้าที่ผลิตได้อย่างมีประสิทธิภาพ
-
พ.ศ.2568

พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานสำหรับการขึ้นรูปอะลูมิเนียม
สถาบันฯ ร่วมกับภาคเอกชนพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานสำหรับการขึ้นรูปอะลูมิเนียมความละเอียดสูง ในสภาวะปราศจากความชื้นและน้ำมัน เพื่อไม่ให้มีการดูดซับความชื้นหรือน้ำมันในเนื้ออะลูมิเนียม ซึ่งจะเกิดการคายตัวออกมาในสภาวะสุญญากาศ และเป็นอุปสรรคในการสร้างสภาวะสุญญากาศยิ่งยวดสำหรับวงกักเก็บอิเล็กตรอน
-
พ.ศ.2568

พัฒนาทักษะการเชื่อมอะลูมิเนียมความแม่นยำสูง
สถาบันฯ พัฒนาฝีมือและทักษะการเชื่อมอะลูมิเนียมที่ต้องอาศัยความแม่นยำสูง เนื่องจากเป็นองค์ประกอบสำคัญของการผลิตท่อสุญญากาศของวงกักเก็บอิเล็กตรอนที่ใช้อะลูมิเนียมเป็นวัสดุหลัก
-
พ.ศ.2568

ประชุมรับฟังความคิดเห็น EIA ครั้งที่ 1
สถาบันฯ จัดประชุมรับฟังข้อห่วงใยและข้อกังวลจากผู้มีส่วนได้เสียรอบพื้นที่โครงการฯ เพื่อจัดทำมาตรการป้องกัน ควบคุมและลดผลกระทบจากการก่อสร้างและการเปิดให้บริการ พร้อมทั้งยืนยันความปลอดภัยของเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน และการใช้ประโยชน์จากแสงซินโครตรอน โดยเฉพาะในด้านการเกษตรและผลิตภัณฑ์ในชีวิตประจำวัน
-
พ.ศ.2568

สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้าฯ เสด็จพระราชดำเนินเปิดอาคารวิทยนวัตกรรม (Pilot Plant)
สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินเปิดอาคารวิทยนวัตกรรม (Pilot Plant) ซึ่งเป็นห้องปฏิบัติการในการพัฒนาและทดสอบต้นแบบอุปกรณ์ของระบบต่าง ๆ ในเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนระดับพลังงาน 3 GeV
-
พ.ศ.2568

พัฒนาห้องปฏิบัติการระบบสุญญากาศระดับสูงยิ่งยวด (Ultra High Vacuum)
สถาบันฯ พัฒนาห้องปฏิบัติการระบบสุญญากาศระดับสูงยิ่งยวด (Ultra High Vacuum) สำหรับการทำความสะอาดและเชื่อมต่อชิ้นส่วนอะลูมิเนียมทั้งการเชื่อมมือและการเชื่อมอัตโนมัติ เช่น การเชื่อมท่อสุญญากาศชิ้นบนกับท่อสุญญากาศชิ้นล่างเข้าด้วยกัน ภายในห้องปฏิบัติการที่มีความสะอาดสูง
-
พ.ศ.2568

ประชุมรับฟังความคิดเห็น EIA ครั้งที่ 2
สถาบันฯ ชี้แจงมาตรการป้องกัน ควบคุมและลดผลกระทบจากการก่อสร้างและการเปิดให้บริการ เพื่อรับฟังความคิดเห็นจากผู้มีส่วนได้เสียก่อนดำเนินโครงการ
-
พ.ศ.2568

ครม. อนุมัติดำเนินโครงการ และทำความตกลงด้านงบประมาณ
คณะรัฐมนตรีอนุมัติให้ อว. โดยสถาบันฯ ดำเนินโครงการ และให้กระทรวงการคลังทำความตกลงกับแหล่งงบประมาณตามวงเงินที่เสนอ
-
พ.ศ.2569

ประกอบครึ่งเซลล์ของวงกักเก็บอิเล็กตรอนสำเร็จ
สถาบันฯ ดำเนินการประกอบครึ่งเซลล์ของวงกักเก็บอิเล็กตรอน ประกอบด้วยฐานปรับพิกัดตำแหน่งแม่เหล็ก (Girder) แม่เหล็กไฟฟ้า และระบบสาธารณูปโภคของแม่เหล็กไฟฟ้า โดยเป็นการประกอบที่อาศัยโครงข่ายพิกัดความแม่นยำสูง (Alignment network) ในการจัดวาง เพื่อจัดทำมาตรฐานการประกอบติดตั้งจริงต่อไป
ก้าวต่อไป
The Road Ahead
-
พ.ศ.2569/70

เริ่มโครงการ
เมื่อกระทรวงการคลังสามารถทำความตกลงกับแหล่งงบประมาณได้อย่างครบถ้วน สถาบันฯ จะเริ่มดำเนินโครงการโดยเริ่มต้นจากการจัดจ้างที่ปรึกษาบริหารจัดการโครงการเพื่อสนับสนุนการบริหารจัดการโครงการและสัญญาจัดซื้อจัดจ้างต่าง ๆ
-
พ.ศ.2571–74

ก่อสร้างอาคารและผลิตชิ้นส่วน
ดำเนินการก่อสร้างอาคารปฏิบัติการต่าง ๆ เช่น อาคารเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน อาคารปฏิบัติการด้านวิศวกรรม อาคารระบบสาธารณูปโภค อาคารประกอบและเก็บรักษาอุปกรณ์เครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอน รวมถึงสั่งผลิตชิ้นส่วนต่าง ๆ ทั้งในและต่างประเทศ ตลอดจนทดสอบคุณภาพของชิ้นส่วนอุปกรณ์ที่ผลิต
-
พ.ศ.2574–77

ประกอบ ติดตั้งและทดสอบระบบ
สถาบันฯ ดำเนินการประกอบ ติดตั้งและทดสอบ เครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนและระบบลำเลียงแสงตามขั้นตอน รวมถึงประกอบสร้างห้องปฏิบัติการและสถานีทดลองเพื่อรองรับการให้บริการแสงซินโครตรอน
-
พ.ศ.2577

เปิดให้บริการ
โครงการมีเป้าหมายในการเปิดให้บริการแสงซินโครตรอนจากเครื่องกำเนิดแสงซินโครตรอนระดับพลังงาน 3 GeV ด้วยระบบลำเลียงแสงและสถานีทดลองเริ่มต้น จำนวน 7 สถานี
